Cerkiew Wniebowstąpienia Pańskiego we Lwowie
Cerkiew Wniebowstąpienia Pańskiego, zlokalizowana przy ulicy Starozniesiennej 23 we Lwowie, jest ważnym obiektem sakralnym greckokatolickiego dziedzictwa w regionie. Usytuowana w dzielnicy Stare Zniesienie, w rejonie łyczakowskim, cerkiew ta ma bogatą historię sięgającą początków XVII wieku. W niniejszym artykule przyjrzymy się zarówno historii dawnej drewnianej cerkwi, jak i współczesnej murowanej świątyni, która została zbudowana w jej miejscu.
Dawna cerkiew drewniana
W miejscu obecnej cerkwi Wniebowstąpienia Pańskiego pierwotnie stała drewniana świątynia, której początki datowane są na 1602 rok. Z zachowanych dokumentów wynika, że budowla ta była wielokrotnie przebudowywana – w latach 1687 oraz 1758. Pierwszym architektem, który zwrócił uwagę na wartość zabytkową tej cerkwi, był austriacki architekt Adolf Ritter von Wolfskron. Jego prace były podstawą do dalszych badań nad architekturą drewnianych świątyń w regionie. Opis oraz rysunki cerkwi pojawiły się w wydanej w Wiedniu publikacji dotyczącej drewnianych świątyń Moraw, Węgier, Galicji i Śląska.
W 1858 roku, obok Wolfskrona, także Felicjan Łobeski opublikował opis cech zabytkowych cerkwi na łamach „Rozmaitości”, dodatku do Gazety Lwowskiej. W kolejnych latach temat cerkwi podejmowali także inni badacze, tacy jak Teodor Biłous, Józef Łepkowski czy Kazimierz Mokłowski. Pomimo ich wysiłków, stan techniczny budynku z każdym rokiem ulegał pogorszeniu, co ostatecznie doprowadziło do decyzji o budowie nowej świątyni.
Ikonografia zachowana z czasów dawnej cerkwi szczegółowo obrazuje wygląd budynku. Była to trójdzielna konstrukcja o dwóch wieżach, usytuowana na osi północ-południe. Środek zajmował prostokątny nawa, otoczona babińcami z przedsionkiem oraz nieco węższym prezbiterium. Cerkiew była zwieńczona czetwernikami podtrzymującymi dach namiotowy. Wieża nad babińcem pełniła funkcję dzwonnicy, a dach nad ołtarzem miał kształt dwuspadowy. Cały obiekt otaczał okap, który dodatkowo podkreślał jego architektoniczny charakter.
Wnętrze dawnej świątyni zdobiły sceny z Pisma Świętego oraz ikony o znaczeniu zabytkowym. Wśród nich znajdowała się ikona „Ukrzyżowania z ktitorami” z 1701 roku oraz niezwykle cenna ikona „Wniebowstąpienia” pochodząca z 1652 roku. Dodatkowo na ołtarzu przechowywano rękopis Ewangelii z 1603 roku, wykonany przez kapłana Zachariasza ze Zniesienia.
Współczesna cerkiew murowana
Budowa nowej cerkwi rozpoczęła się w końcu XIX wieku. Pierwszy projekt nowej świątyni przygotował Wasyl Nahirnyj w 1888 roku; jednakże z nieznanych powodów projekt ten nie został zrealizowany. Nowy projekt opracował Władysław Halicki i prace budowlane trwały od 1897 do 1901 roku. Stara cerkiew nie została rozebrana od razu; proces ten był stopniowy i związany z postępem prac budowlanych nowej świątyni.
Nowa cerkiew została usytuowana na wysokim wzniesieniu i ma plan krzyża z krótszymi ramionami transeptu bocznego. Budowla pokryta jest dachem z jedną centralnie usytuowaną kopułą, która wyposażona jest w cynowy dach z sygnaturką. Wysokość od podstawy do szczytu iglicy wynosi imponujące 31 metrów. Ściany cerkwi wykonane są z cegły obłożonej płytami drobnoziarnistego piaskowca wydobywanego w kamieniołomie w Demni.
Wnętrze współczesnej świątyni charakteryzuje niski ikonostas z rzeźbionymi carskimi i diakońskimi wrotami. Wśród ikon znajdują się dzieła prawdopodobnie autorstwa mnicha Rafaiła Homika oraz reliefy Andrija Kowerka, który wyrzeźbił także stół ołtarza głównego oraz relief „Dobry Pasterz”. Południowy ołtarz zawiera obraz Jezusa Chrystusa autorstwa Antina Manastyrskiego, natomiast północny ołtarz zdobi XVIII-wieczny obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem pochodzący z wcześniejszej świątyni.
Na szczególną uwagę zasługują także nowoczesne malowidła zdobiące wnętrze cerkwi; przedstawiają one sceny biblijne związane z Nowym Testamentem i stanowią doskonałe uzupełnienie artystycznego charakteru tego miejsca.
Zabytki i ich znaczenie
Cerkiew Wniebowstąpienia Pańskiego we Lwowie jest nie tylko miejscem kultu religijnego, ale także ważnym punktem na mapie kultury i historii regionu. Jej historia jest świadectwem bogatego dziedzictwa architektonicznego oraz tradycji religijnych ukraińskiego Kościoła greckokatolickiego.
Obydwie wersje cerkwi – zarówno drewniana, jak i murowana – wpisują się w szerszy kontekst historyczny i kulturowy Lwowa jako miasta wielokulturowego i wielowyznaniowego. Dawna drewniana świątynia była jednym z wielu przykładów regionalnej architektury sakralnej, a jej murowany następca stanowi kontynuację tradycji budownictwa sakralnego tego regionu.
Zakończenie
Cerkiew Wniebowstąpienia Pańskiego we Lwowie to miejsce pełne historii oraz duchowych wartości dla mieszkańców
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).