Wstęp
„Stepy akermańskie” to pierwszy sonet z cyklu sonetów krymskich autorstwa Adama Mickiewicza, który w 1826 roku zadebiutował na łamach prasy. Utwór ten, choć nie bezpośrednio związany z samą podróżą na Krym, otwiera cykl ze względu na swoje kompozycyjne znaczenie. Poemat jest wyrazem wewnętrznych przeżyć podmiotu lirycznego, który w trakcie swojej podróży do Akermanu odkrywa nie tylko piękno otaczającego go krajobrazu, ale także gorycz samotności i wyobcowania. W niniejszym artykule przyjrzymy się bliżej treści i analizie tego wyjątkowego sonetu, jego miejscu w cyklu oraz współczesnej recepcji.
Treść sonetu „Stepy akermańskie”
W pierwszym czterowierszu sonetu Mickiewicz maluje obraz podróżnika, który w pełnym świetle dnia przemieszcza się przez kwitnący step. Krajobraz, który go otacza, jest pełen życia i barw, co kontrastuje z jego wewnętrznym stanem. W miarę jak zapada zmrok, uczucie samotności narasta, a przestrzeń staje się coraz bardziej przytłaczająca. Obrazy stają się mniejsze, a ich zrozumienie umyka. Pierwszy tercet wprowadza ciemność i odgłosy nocy, co jeszcze bardziej potęguje poczucie zagubienia. W ostatnich wersach Podróżny pragnie usłyszeć głos z ojczyzny, lecz ten głos pozostaje milczący, co skutkuje jego statusu wygnańca.
Symbolika burzanu
W utworze pojawia się również motyw burzanu. Zgodnie z przypisem Mickiewicza z 1826 roku, „ostrowy burzanu” odnosi się do dużych krzaków rosnących na Ukrainie. Kwiaty burzanu nadają krajobrazowi przyjemną różnorodność, co może być odczytywane jako symbol nadziei i piękna w trudnych czasach. Analiza Kazimierza Wyki wskazuje na to, że ten termin dotyczy różnych gatunków ostów kwitnących na purpurowo lub czerwono. Burzan staje się więc nie tylko elementem krajobrazu, ale także metaforą życiowych zmagań i emocji podmiotu lirycznego.
Lampa Akermanu jako motyw literacki
Mickiewicz wspomina o lampie Akermanu – świetle dostrzeganym na horyzoncie, którego natura jest niejasna. Najczęściej uznawana za latarnię morską, lampa może również stanowić złudzenie optyczne spowodowane szerokim limanem Dniestru, a także symbolizować tęsknotę za ojczyzną i nadzieję na powrót do domu. Interpretacja Andrzeja Niemojewskiego sugeruje, że lampa może być związana z gwiazdami lub światłami miasta widocznymi z daleka. W ten sposób Mickiewicz wzbogaca utwór o dodatkowe warstwy znaczeniowe.
Miejsce sonetu w cyklu krymskim
„Stepy akermańskie” zajmują szczególne miejsce w cyklu sonetów krymskich. W podziałach Władysława Folkierskiego oraz Czesława Zgorzelskiego są klasyfikowane jako część pierwszej grupy czterech sonetów morskich. Natomiast według Juliusza Kleinera sonet nie jest bezpośrednio związany ani z podróżą morską, ani z samą podróżą na Krym, co sprawia, że stanowi odrębny element całego cyklu. Dzięki temu „Stepy akermańskie” stają się kluczowym utworem dla zrozumienia całej kompozycji sonetów krymskich.
Analiza wersyfikacyjna sonetu
Sonet „Stepy akermańskie” jest napisany trzynastozgłoskowcem i opiera się na zasadach budowy sonetu prowansalskiego oraz wzorcach stosowanych przez Petrarkę. Struktura utworu składa się z dwóch czterowierszy oraz jednego sześciowiersza. Układ rymów to abba abba w pierwszych dwóch czterowierszach oraz cdc dcd w sześciowierszu. Taka konstrukcja podkreśla zamknięte całości składniowe dwóch pierwszych czterowierszy oraz kontrastujący z nimi otwarty charakter ostatniego czterowiersza.
Kontekst powstania sonetu
Dokładna data powstania „Stepów akermańskich” pozostaje nieznana ze względu na zaginięcie autografów sonetów Mickiewicza po II wojnie światowej. Z informacji zawartych w przedmowie do paryskich „Dzieł” Mickiewicza wiadomo jednak, że przed wydaniem utworów były one cenzurowane przez Michaiła Kaczenowskiego. Chociaż dokonał on jedynie mało znaczących poprawek, to jego ingerencja wskazuje na napięcia związane z publikacją literatury w tym okresie historycznym.
Współczesna recepcja „Stepów akermańskich”
Po publikacji „Stepów akermańskich” wywołały one wiele kontrowersji oraz różnorodne opinie krytyków literackich. Kajetan Koźmian był jednym z najostrzejszych krytyków tego utworu, określając je mianem „paskudztwa”. Negatywnie oceniający Mickiewicza byli również Franciszek Salezy Dmochowski czy inni współcześni mu literaci. Z drugiej strony pozytywne oceny wyrazili Maurycy Mochnacki oraz Teodozy Sierociński. Krytyka koncentrowała się głównie na języku sonetów oraz formie literackiej jako niewłaściwej do poruszanej tematyki.
Przekłady i adaptacje
Sukces „Stepów akermańskich” przekładał się również na ich tłumaczenia na inne języki. W 1917 roku Edna Worthley Underwood dokonała przekładu sonetów krymskich na język angielski pod tytułem „Sonnets from the Crimea”, w tym również „Stepy akermańskie”, które
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).