Wstęp
Joachim, ur. 27 grudnia 1620?/6 stycznia 1621 w Możajsku, zm. 7 marca?/17 marca 1690 w Moskwie, był dziewiątym (de facto dziesiątym) patriarchą moskiewskim i całej Rusi. Sprawował swój urząd od lipca 1674 roku aż do śmierci. Pochodził z rodziny szlacheckiej i zanim przyjął święcenia kapłańskie, służył w armii rosyjskiej jako oficer. Jego życie duchowe rozpoczęło się w Monasterze Międzygórskim, a później objął różne ważne stanowiska w Rosyjskim Kościele Prawosławnym, w tym archimandryty Monasteru Czudowskiego oraz metropolity nowogrodzkiego.
Dzieciństwo i młodość
Iwan Sawiołow, późniejszy Joachim, był synem ziemianina Piotra Iwanowicza Sawiołowa i Jewfimiji Rietkiny. Miał trzech braci oraz dwie siostry. W swojej rodzinie tradycyjnie zajmowano się sokolnictwem, a wielu krewnych pracowało na dworze carskim. W 1644 roku Iwan rozpoczął służbę wojskową jako intendenci pułku rajtarów. Po śmierci żony i dzieci postanowił wstąpić do monasteru jako forma odpokutowania za grzechy wojenne.
Życie mnisze
Po złożeniu wieczystych ślubów mniszych w 1655 roku w Monasterze Międzygórskim, Joachim szybko przeszedł do Moskwy, gdzie miał zbierać fundusze dla swojego monasteru. Jego życie w stanu mniszego nie było proste; nie wrócił już do Kijowa, gdyż patriarcha Nikon zaproponował mu nową godność jako przełożony Świętojezierskiego Wałdajskiego Monasteru Iwerskiej Ikony Matki Bożej. W kolejnych latach przebywał w różnych monasterach moskiewskich i stał się prominentną postacią w Cerkwi.
Archimandryta Czudowskiego Monasteru
W 1663 roku Joachim został archimandrytą Monasteru Czudowskiego, a jego zaufanie cara rosło. Był zwolennikiem reform liturgicznych Nikona i dążył do umocnienia pozycji Cerkwi prawosławnej w Rosji. Jako archimandryta miał znaczący wpływ na administrację kościelną oraz relacje z władzami świeckimi.
Patriarchat
Po śmierci patriarchy Pitirima w 1674 roku Joachim został wybrany na jego następcę. Jako patriarcha dążył do poprawy stanu materialnego Cerkwi oraz dbał o moralność duchowieństwa. Odrzucił jednak radykalne reformy sugerowane przez cara Fiodora III, co doprowadziło do napięć między nimi. W miarę upływu czasu relacje te stawały się coraz bardziej skomplikowane.
Polityka wobec regencji Zofii Romanowej
Po śmierci Fiodora III Joachim miał kluczowy udział w obwołaniu na tron jego przyrodniego brata Piotra, pomijając chorego Iwana. Jednakże po buncie strzelców musiał pogodzić się z ustanowieniem regencji Zofii Romanowej. Początkowo współpracował z nią, ale szybko zaczął krytykować jej politykę kulturalną oraz zagraniczną.
Konflikty z innowiercami i staroobrzędowcami
Joachim był zdecydowanym przeciwnikiem przenikania zachodnich zwyczajów do Rosji oraz kontaktów prawosławnych z innymi wyznaniami. Wspierał walkę z ruchem staroobrzędowym, co prowadziło do represji wobec ich liderów, takich jak Awwakum Pietrow, którego spalono na stosie. Działania patriarchy były często wspierane przez świeckie władze.
Walka z wpływami zachodnimi
Pojmując Rosję jako kraj uświęcony, Joachim sprzeciwiał się wszelkim wpływom kultury zachodnioeuropejskiej. Jego działania obejmowały zakazy noszenia zachodnich strojów czy fryzur przez prawosławnych obywateli oraz ograniczenia dotyczące edukacji opartej na wzorcach zachodnich.
Późniejsze lata życia i śmierć
Z biegiem lat Joachim coraz bardziej krytykował wpływy cudzoziemców na dworze carskim oraz popierał izolacjonistyczną politykę względem obcych kultury i religii. Jego zdrowie zaczęło podupadać pod koniec lat 80., co skłoniło go do przekazania części obowiązków metropolicie Adrianowi z Kazania.
Pogrzeb i dziedzictwo
Joachim zmarł 15 marca 1690 roku po krótkiej chorobie. Został pochowany w soborze Zaśnięcia Matki Bożej na Kremlu, a jego testament podkreślał potrzebę utrzymania czystości prawosławnej tradycji oraz walki przeciwko innowiercom.
Zakończenie
Joachim pozostawił po sobie kontrowersyjne dziedzictwo: był zarówno obrońcą tradycji prawosławnej, jak i surowym krytykiem wszelkich przejawów nowoczesności oraz wpływów cudzoziemskich na rosyjską kulturę religijną. Jego rządy były okresem intensywnej walki o autonomię Cerkwi oraz umacnianie jej pozycji w państwie rosyjskim, co miało długotrwałe konsekwencje dla historii Rosji.
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).